Małżonek rolnika a status bezrobotnego
Pytanie: Od lat byłam zgłoszona do krus jako żona rolnika, ostatnie miesiące podjęłam pracę przeszłam na zus mamy zrobiona rozdzielność majątkowa. Skonczyla mi się umowa więc żeby mieć ubezpieczenie chciałam zapisać się do UP lecz nie mogę bo mąż musi mnie zgłosić do krus lub wypisać z niego całkowicie ze nie pracuje w gospodarstwie żebym mogła mieć ubezpieczenie w UP. Nic nie chce w tej sprawie zrobić a nie mieszkamy już razem i mam związane rece nie mogę sama się nigdzie ubezpieczyć.. Co mogę zrobić?
Odpowiedź: Możesz wyjść z tej sytuacji bez zgody męża, tylko trzeba tego dokonać dwutorowo: w KRUS wyjaśnić, że faktycznie nie pracujesz w jego gospodarstwie, a w PUP i ZUS powołać się na to, że jako małżonek rolnika niepracujący w gospodarstwie możesz mieć status bezrobotnej i własne ubezpieczenie.
Małżonek rolnika podlega ubezpieczeniu w KRUS tylko wtedy, gdy pracuje w gospodarstwie rolnym albo w gospodarstwie domowym bezpośrednio z nim związanym. Jeżeli nie pracuje w gospodarstwie, to może spełniać definicję osoby bezrobotnej, nawet jeśli formalnie był zgłoszony jako współmałżonek rolnika. WSA w Warszawie uznał, że małżonek rolnika, który nie pracuje w gospodarstwie, mieści się w definicji bezrobotnego i przeszkodą jest tylko faktyczna praca i ubezpieczenie w KRUS z tego tytułu. To oznacza, że sednem sprawy jest wykazanie, że nie wykonujesz pracy w gospodarstwie i nie mieszkasz z mężem.
Złóż do KRUS pisemne oświadczenie, że od konkretnej daty nie mieszkasz z mężem, nie prowadzisz z nim wspólnego gospodarstwa domowego, nie pracujesz w jego gospodarstwie rolnym ani w gospodarstwie domowym z nim związanym. Podeprzyj to, jeśli możesz: umową najmu, meldunkiem, wyrokiem o rozdzielności majątkowej itp. W piśmie tym zażądaj wyrejestrowania Cię z ubezpieczenia w KRUS od dnia, od którego nie pracujesz w gospodarstwie, wydania decyzji administracyjnej (a nie tylko stanowiska), którą będzie można zaskarżyć. Jeżeli KRUS odmówi albo będzie twierdził, że nadal podlegasz ubezpieczeniu, to zażądaj wydania formalnej decyzji na piśmie. Od takiej decyzji przysługuje odwołanie do sądu (sądu ubezpieczeń społecznych), gdzie powołasz się na przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz na orzecznictwo, że małżonek niepracujący w gospodarstwie może być bezrobotny.
Z kolei przy rejestracji jako bezrobotna wskaż, że nie mieszkasz z mężem‑rolnikiem i nie pracujesz w jego gospodarstwie i poinformuj, że ewentualne zgłoszenie do KRUS jest niezgodne ze stanem faktycznym i nastąpiło wyłącznie z inicjatywy męża, wbrew Twojej woli. Ustawa o promocji zatrudnienia uzależnia odmowę statusu bezrobotnego od faktycznego prowadzenia działalności rolniczej albo pracy w gospodarstwie, a nie samego faktu bycia małżonkiem rolnika. Powołaj się w odwołaniu od odmowy) na stanowisko, że małżonek rolnika niepracujący na stałe w gospodarstwie mieści się w definicji bezrobotnego, jak również na wyrok WSA w Warszawie z 26.01.2018 r., sygn. akt II SA/Wa 1236/17, że sam fakt małżeństwa z rolnikiem nie wyklucza statusu bezrobotnego, jeśli nie ma pracy w gospodarstwie. Domagaj się decyzji odmownej w formie pisemnej, bo tylko od decyzji można się odwołać do SKO, a potem do WSA. Jeśli sprawa z PUP i KRUS będzie się przeciągać, rozważ dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne w NFZ przez ZUS (na wniosek, z własnej składki miesięcznej – składka jest stosunkowo wysoka, ale to rozwiązanie awaryjne).
Jeszcze jedna opcja, to ubezpieczenie jako członek rodziny, jeśli masz dorosłe dziecko pracujące na umowie o pracę / zleceniu, które mogłoby Cię zgłosić – tu stosuje się formularz ZUS ZCNA. To może zabezpieczyć ciągłość leczenia, dopóki nie uregulujesz sytuacji z UP.