Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Czy przysługuje mi prawo do dostępu do treści testamentu jeśli zmarła moja babcia? Chciałabym dowiedzieć się kto dziedziczy jej dom i czy zostawiła testament. Jestem wnuczką ,mój ojciec też nie żyje. Babcia zmarła 3 miesiące temu. Żyje tylko ciotka, czyli córka babci. Czy w takiej sytuacji mogę mieć wgląd do testamentu jeśli jestem potencjalnym spadkobiercą?
Odpowiedź: Jako wnuczka zmarłej, przy nieżyjącym ojcu i żyjącej ciotce, jest Pani potencjalną spadkobierczynią i ma Pani prawo domagać się ustalenia, czy istnieje testament oraz poznać jego treść, ale nie na żądanie u notariusza, tylko w ramach postępowania spadkowego przed sądem lub u notariusza przy sporządzaniu aktu poświadczenia dziedziczenia.

Jeżeli nie istnieje testament, dziedziczenie odbywa się z ustawy: po babci dziedziczą jej dzieci oraz małżonek; jeśli Pani ojciec (syn babci) nie żyje, w jego miejsce wchodzą jego dzieci, czyli wnuki, które dziedziczą taki udział, jaki przypadłby ojcu. W Pani sprawie, jeżeli żyje tylko jedna córka babci (Pani ciotka) i Pani jest jedynym dzieckiem zmarłego syna, ciotka otrzymałaby 1/2, a Pani 1/2 spadku (przy braku innych zstępnych i małżonka). Jeżeli istnieje testament i np. babcia cały dom zapisała ciotce, wówczas nadal ma Pani prawo do zachowku (chyba że zostałaby Pani skutecznie wydziedziczona).

Notariusz nie udostępnia treści testamentu osobom, które nie są w nim wskazane z samego tylko powodu potencjalnego dziedziczenia, bowiem chroniona jest prywatność spadkodawcy. Natomiast po śmierci spadkodawcy każdy zainteresowany może żądać otwarcia i ogłoszenia testamentu przez sąd lub notariusza; czynność odbywa się na posiedzeniu jawnym, osoby zainteresowane mogą być przy niej obecne. Po otwarciu i ogłoszeniu testament staje się jawny dla spadkobierców, a odpis treści (np. z akt sądowych) jest im udostępniany w toku sprawy o stwierdzenie nabycia spadku albo przy sporządzaniu aktu poświadczenia dziedziczenia.

Proszę przede wszystkim ustalić, czy istnieje testament notarialny. Można to pośrednio sprawdzić przez notariusza w Notarialnym Rejestrze Testamentów (NORT) po okazaniu aktu zgonu babci; – rejestr nie ukazuje treści testamentu, a jedynie informację, czy testament zarejestrowano. Następnie ewentualnie złożyć w sądzie rejonowym (wydział cywilny, właściwy dla ostatniego miejsca zamieszkania babci) wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po babci, wskazując siebie, ciotkę i inne znane osoby jako zainteresowane. We wniosku można zaznaczyć, że nie wie Pani, czy istnieje testament, i wnosi Pani o jego otwarcie i ogłoszenie, jeżeli zostanie odnaleziony (np. w kancelarii notarialnej). Jeżeli ciotka jest przychylnie nastawiona, mogą Panie razem udać się do notariusza w celu sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia; notariusz sprawdzi wtedy, czy istnieje testament, otworzy go i ogłosi.

Jeżeli babcia w testamencie powołała do całości spadku tylko ciotkę, to jako zstępna zmarłego syna jest Pani uprawniona do zachowku, czyli roszczenia pieniężnego wobec spadkobierczyni testamentowej. Wysokość zachowku zależy od wartości udziału, jaki przypadłby Pani przy dziedziczeniu ustawowym oraz od Pani sytuacji (np. ewentualnej trwałej niezdolności do pracy lub małoletniości).