Bezpłatna pomoc prawna

Pracownik może otrzymać odprawę w kilku odmiennych sytuacjach, przewidzianych w Kodeksie pracy i ustawie o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracownika.

1. Odprawa przy zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracownika
Odprawa należy się, gdy stosunek pracy jest rozwiązywany z przyczyn leżących wyłącznie po stronie pracodawcy (np. likwidacja stanowiska, redukcja zatrudnienia, sytuacja ekonomiczna), a nie z winy czy z przyczyn osobistych pracownika. Dotyczy to zarówno zwolnień grupowych, jak i indywidualnych w rozumieniu ustawy z 13.03.2003 r., o ile pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników. Rozwiązanie umowy może nastąpić przez wypowiedzenie pracodawcy albo za porozumieniem stron, ale z inicjatywy pracodawcy i z przyczyn niedotyczących pracownika. Wysokość odprawy jest uzależniona od stażu pracy u danego pracodawcy (z pewnymi limitami i zasadami liczenia okresów zatrudnienia): im dłuższy staż, tym wyższa odprawa (1–3 miesięczne wynagrodzenie). Ustalając prawo i wysokość odprawy, bierze się pod uwagę łączny okres zatrudnienia u tego pracodawcy (z doliczeniem okresów z poprzednich zakładów w razie przejścia zakładu pracy lub następstwa prawnego).

2. Odprawa emerytalna lub rentowa
Odrębnie od zwolnień ekonomicznych pracownikowi przysługuje odprawa emerytalna/rentowa, gdy spełnia warunki do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, a stosunek pracy ustaje w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Musi istnieć faktyczny związek między rozwiązaniem stosunku pracy a przejściem na świadczenie – rozwiązanie umowy niejako przy okazji nie wystarczy, jeśli pracownik nie korzysta ze świadczenia. Ta odprawa ma ustawowo co najmniej wysokość jednomiesięcznego wynagrodzenia (układy zbiorowe lub regulaminy mogą przewidywać wyższe). Pracownik nabywa ją zasadniczo tylko raz i jeżeli już otrzymał odprawę emerytalną/rentową, nie przysługuje mu ponownie przy kolejnym przejściu na inne świadczenie tego typu.

3. Odprawa pośmiertna dla rodziny
W razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy albo w czasie pobierania zasiłku chorobowego po jego rozwiązaniu z powodu niezdolności do pracy, rodzinie przysługuje od pracodawcy odprawa pośmiertna. Uprawnieni są m.in. małżonek oraz inni członkowie rodziny spełniający określone warunki utrzymania lub wspólnego gospodarstwa (np. dzieci). Wysokość odprawy pośmiertnej zależy od stażu pracy zmarłego u danego pracodawcy (1, 3 lub 6 miesięcznych wynagrodzeń), a jeżeli jest tylko jeden uprawniony członek rodziny, przysługuje mu połowa odpowiedniej kwoty. Jeżeli pracodawca zawarł na rzecz pracownika umowę ubezpieczenia na życie, z której rodzina otrzymuje świadczenie co najmniej równe odprawie, obowiązek wypłaty odprawy po stronie pracodawcy wygasa; w razie niższej kwoty ma on obowiązek dopłaty do wysokości ustawowej odprawy.

4. Inne możliwe odprawy (układy, regulaminy)
Poza odprawami ustawowymi (ekonomiczna, emerytalno‑rentowa, pośmiertna) dodatkowe odprawy mogą wynikać z układu zbiorowego, regulaminu wynagradzania lub indywidualnej umowy o pracę. Przykładowo, mogą to być odprawy przy rozwiązaniu umowy z określonych przyczyn, przy odwołaniu z funkcji menedżerskiej, przy restrukturyzacjach wykraczających poza minimum ustawowe.