Kiedy można odwołać darowiznę?
Pytanie: Czy darczyńca w każdej sytuacji może odwołać darowiznę?
Odpowiedź: Zasadniczo darowizna jest czynnością trwałą i wiążącą, a jej odwołanie jest wyjątkiem, ściśle uregulowanym w Kodeksie cywilnym. Odwołanie jest możliwe tylko w określonych przypadkach, przy czym znaczenie ma to, czy darowizna została już wykonana.
Darowiznę, której jeszcze nie wykonano (np. tylko podpisano umowę zobowiązującą), można odwołać, gdy po zawarciu umowy sytuacja majątkowa darczyńcy tak się pogorszyła, że spełnienie darowizny zagrażałoby jego własnemu utrzymaniu albo wykonaniu ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Nie można się powołać na niedostatek, który istniał już przed zawarciem umowy albo powstał wskutek samej darowizny. Z kolei wykonaną darowiznę (gdy rzecz lub pieniądze już przeszły na obdarowanego) można odwołać tylko z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego wobec darczyńcy. Chodzi o zachowania umyślne, poważnie krzywdzące darczyńcę, np. przestępstwa przeciwko jego życiu, zdrowiu, czci lub mieniu, czy odmowę oczywistej pomocy w chorobie.
Nie można odwołać darowizny wyłącznie dlatego, że darczyńca po prostu zmienił zdanie – potrzebna jest ustawowa przyczyna. Nie można też odwołać darowizny, która czyni zadość zasadom współżycia społecznego (np. typowe darowizny z pobudek moralnych, przyzwoitości). W razie rażącej niewdzięczności darowizny nie można odwołać po upływie roku od dnia, w którym darczyńca (lub jego spadkobierca uprawniony do odwołania) dowiedział się o niewdzięcznym zachowaniu. Jeżeli darczyńca przebaczył obdarowanemu rażącą niewdzięczność, późniejsze odwołanie darowizny z tej przyczyny nie jest dopuszczalne.
Darowiznę odwołuje sam darczyńca, a w razie jego śmierci – w pewnych sytuacjach jego spadkobiercy (zwłaszcza przy rażącej niewdzięczności prowadzącej do śmierci darczyńcy). Odwołanie następuje przez złożenie obdarowanemu oświadczenia woli (dla bezpieczeństwa na piśmie), a gdy obdarowany nie zwraca przedmiotu darowizny dobrowolnie, konieczne jest powództwo przed sądem o wydanie rzeczy lub zapłatę.