Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Pracujemy jako pielęgniarki na Izbie Przyjęć w szpitalu powiatowym. Na nocnych dyżurach jestesmy same tylko jedna osoba, mimo że funkcjonują dwie części Izby Przyjęć chirurgiczna i internistyczna. Wielokrotnie kierowałyśmy do dyrekcji pisma z prośbą o wprowadzenie podwójnej obsady, powołując się również na obowiązek pracodawcy zapewnienia bezpiecznych warunków pracy. Doszło już do sytuacji agresji fizycznej wobec personelu, raz koleżanka byla duszona przez pacjenta, raz grożono mi nożem, a mimo to problem pozostaje bez rozwiązania, a na pisma nie otrzymujemy odpowiedzi.
Czy są przepisy lub podstawy prawne, na które możemy się skutecznie powołać w takiej sytuacji? Gdzie można zgłosić problem, jeśli pracodawca nie zapewnia realnego bezpieczeństwa pracownikom i ignoruje zgłoszenia?

Odpowiedź: Możecie powoływać się przede wszystkim na przepisy Kodeksu pracy o BHP, ustawę o działalności leczniczej oraz ustawę o prawach pacjenta, a w razie bierności dyrekcji zgłaszać sprawę do PIP, społecznego inspektora pracy, Rzecznika Praw Pacjenta i związków zawodowych pielęgniarek. Opisana sytuacja (jednoosobowe nocne dyżury na dwóch częściach Izby Przyjęć, udokumentowane akty agresji) może być traktowana jako naruszenie obowiązku zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, a także realne zagrożenie dla pacjentów.

Kodeks pracy (art. 207 i nast.) stanowi, że pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie i ma obowiązek chronić zdrowie i życie pracowników, zapewniając bezpieczne i higieniczne warunki pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Ma również obowiązek informować pracowników o zagrożeniach, podejmować działania ochronne, zapewnić środki pierwszej pomocy, ewakuacji, łączność ze służbami ratunkowymi itp. Jeżeli warunki pracy nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia pracownika albo innych osób, pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, a nawet opuścić stanowisko, po niezwłocznym zawiadomieniu przełożonego (art. 210 Kodeksu pracy, omawiany w literaturze BHP). W praktyce takie sytuacje trzeba bardzo starannie dokumentować, ponieważ pracodawcy często to kwestionują.

Ponadto należy zauważyć, że podmiot leczniczy ma obowiązek organizować udzielanie świadczeń zdrowotnych w sposób zapewniający bezpieczeństwo pacjentów i personelu oraz zgodność z aktualną wiedzą medyczną i przepisami BHP (wynika to z ogólnych obowiązków podmiotów leczniczych). Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w art. 6 i 7 stanowi, że pacjent ma prawo do natychmiastowego udzielenia świadczeń zdrowotnych w razie zagrożenia życia lub zdrowia oraz prawo domagać się zasięgnięcia opinii innej pielęgniarki. Jednoosobowy dyżur pielęgniarki może uniemożliwiać realną realizację tych praw. Ogólnopolski Związek Zawodowy Pielęgniarek i Położnych wskazuje, że jednoosobowe dyżury pielęgniarskie stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia pacjentów oraz personelu. Związek wskazuje też, że takie obsady są sprzeczne z przepisami Kodeksu pracy i BHP, bo np. uniemożliwiają skorzystanie z ustawowej przerwy w pracy oraz zapewnienie właściwego nadzoru nad pacjentami. OZZPiP zachęca pielęgniarki, aby wpisywały fakt jednoosobowego dyżuru do raportów pielęgniarskich, składały skargi do społecznych inspektorów pracy, Państwowej Inspekcji Pracy i Rzecznika Praw Pacjenta, zgłaszały takie dyżury jako zdarzenia niepożądane (przyczyna organizacyjna).

Jak już wspomniałem, problem możecie zgłosić do Państwowej Inspekcji Pracy, bowiem ta nadzoruje przestrzeganie przepisów BHP i Kodeksu pracy, w tym art. 207 k.p. Można złożyć pisemne zawiadomienie (także jako grupa pracowników), opisując: strukturę Izby Przyjęć, harmonogram dyżurów, fakt jednoosobowych dyżurów, przypadki agresji (duszenie, grożenie nożem), dotychczasowe pisma do dyrekcji i brak reakcji. Wniosek taki oprzeć na art. 207 k.p. i argumentacji OZZPiP, że jednoosobowe dyżury naruszają BHP i uniemożliwiają bezpieczne udzielanie świadczeń. OZZPiP wskazuje też, by składać skargi do społecznych inspektorów pracy działających w zakładach. SIP ma prawo żądać od pracodawcy usunięcia nieprawidłowości BHP i może współpracować z PIP. Z kolei zgłoszenie do Rzecznika Praw Pacjenta może dotyczyć tego, że organizacja pracy (jedna pielęgniarka w dwóch częściach IP) uniemożliwia realizację praw pacjenta do natychmiastowej pomocy oraz prawa do świadczeń udzielanych w warunkach bezpieczeństwa. Ponadto, jeżeli w szpitalu działa organizacja związkowa (np. OZZPiP), warto formalnie przekazać dokumentację (raporty, notatki służbowe, opisy incydentów agresji). Związek ma silniejsze narzędzia nacisku na dyrekcję, może występować do PIP i RPP w Waszym imieniu.

W przypadkach agresji fizycznej (duszenie, grożenie nożem) mówimy o przestępstwach z Kodeksu karnego (np. naruszenie nietykalności, groźby karalne, narażenie na niebezpieczeństwo). Warto składać więc w takich przypadkach osobne zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa – po pierwsze ze względów bezpieczeństwa, po drugie, takie zgłoszenia tworzą mocny materiał dowodowy na to, że zagrożenie jest realne, a dyrekcja mimo to nie reaguje.