Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Jestem wierzycielem spółki jawnej, która została przekształcona w sp. z o.o. Chcę w jednym pozwie pozwać również byłych wspólników spółki jawnej, ale nie znam ich aktualnych adresów zamieszkania.
Złożyłam w Urzędzie Dzielnicy wniosek o udostępnienie danych z rejestru PESEL, powołując się na art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i interes prawny związany z dochodzeniem wierzytelności. Urzędnik odmówił nawet przyjęcia wniosku, twierdząc, że bez pisma z sądu nie mogą udostępnić danych.
Czy urząd rzeczywiście może odmówić przyjęcia takiego wniosku albo uzależnić udostępnienie danych od wcześniejszego postanowienia sądu? Jak w praktyce pozwać osobę fizyczną, jeśli nie znam jej adresu zamieszkania? Czy ktoś miał podobną sytuację i wie, jak prawidłowo postąpić?

Odpowiedź: Art. 46 ust. 2 pkt 1 Ustawy o ewidencji ludności stanowi, że dane z rejestru PESEL mogą być udostępniane osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą interes prawny. Interes prawny w dochodzeniu wierzytelności, jak np. potrzeba wskazania adresu dłużnika w pozwie, jest bardzo częstym i akceptowanym w praktyce przykładem interesu prawnego, o ile poprze go Pani dokumentami (umowa, faktury, wezwania do zapłaty, itp.). Ustawa nie przewiduje wymogu uprzedniego postanowienia sądu jako warunku dostępu do danych PESEL przez wierzyciela; organ ma zbadać interes prawny na podstawie Pani wniosku i załączonych dokumentów. Odmowa przyjęcia wniosku zamiast jego przyjęcia i przynajmniej ewentualnie wydania decyzji odmownej, jest sprzeczna z zasadami postępowania administracyjnego i stanowi w praktyce bezprawne blokowanie dostępu do procedury.

Wniosek o udostępnienie danych z rejestru PESEL można złożyć do dowolnej gminy – organ gminy udostępnia dane jednostkowe z rejestru PESEL w przypadkach określonych w art. 46 Ustawy o ewidencji ludności. Można też bezpośrednio do MSWiA / Centrum Personalizacji Dokumentów (Centralnego Rejestru PESEL) poprzez specjalny formularz “Wniosek o udostępnienie danych z rejestru PESEL” dostępny na stronie MSWiA. We wniosku należy wskazać dane dłużnika (imię, nazwisko, jeśli ma Pani – PESEL, ewentualnie inne dane identyfikujące). Dalej, przedstawić interes prawny – np. zamiar wytoczenia powództwa o zapłatę przeciwko byłym wspólnikom spółki jawnej z tytułu konkretnej wierzytelności, z powołaniem się na dokumenty potwierdzające wierzytelność. Do wniosku należy dołączyć dowód uiszczenia opłaty za udostępnienie danych (31 zł – kwota może być aktualizowana, należy sprawdzić aktualne stawki). Jeżeli organ uzna, że interes prawny nie został wykazany, to powinien wydać decyzję odmowną, od której przysługuje odwołanie, a nie odsyłać do sądu po pismo i odmawiać przyjęcia wniosku.

W opisanej sytuacji właściwe kroki są następujące: 1. Złożyć wniosek na piśmie z żądaniem jego przyjęcia i opatrzenia wpływu datą oraz pieczęcią (np. przez dziennik podawczy) – nawet jeśli urzędnik odmawia, ma obowiązek przyjąć pismo. 2. Jeżeli mimo to organ odmówi – wysłać wniosek pocztą (najlepiej listem poleconym z potwierdzeniem odbioru) albo przez ePUAP, tak by mieć dowód jego wniesienia; wtedy organ nie może „nie przyjąć” wniosku. 3. W razie wydania decyzji odmownej – wnieść odwołanie do organu II instancji (wojewoda), powołując się na art. 46 ust. 2 pkt 1 Ustawy o ewidencji ludności oraz przedstawiając dokładnie interes prawny wierzyciela, a także fakt, że wymóg wcześniejszego „pisma z sądu” jest bezpodstawny.

Poza wnioskiem z art. 46 Ustawy o ewidencji ludności, praktyka i doktryna wskazuje inne metody poszukiwania adresu pozwanego, a mianowicie: 1. Wystąpienie do wydziału ewidencji ludności właściwego urzędu gminy/miasta, jeśli ma Pani przypuszczenie, że dana osoba jest tam zameldowana; urząd może udzielić informacji z rejestru mieszkańców po wykazaniu interesu prawnego. 2. Zwrócenie się do Centralnego Biura Adresowego / Centrum Udostępniania Informacji MSWiA, gdy nie wie Pani, w której gminie pozwany jest zameldowany, z wnioskiem o informację o zameldowaniu konkretnej osoby. 3. Sprawdzenie danych w aktach KRS spółki (jeśli wspólnicy pełnili funkcje w organach spółek kapitałowych), gdzie często widnieją adresy zamieszkania z okresu pełnienia funkcji – czasem nadal aktualne, czasem przynajmniej prowadzące do ustalenia aktualnego adresu.

W literaturze zaznacza się, że przed złożeniem wniosku o ustanowienie kuratora sądowego do doręczeń należy wyczerpać formalne możliwości ustalenia adresu – m.in. poprzez wnioski do rejestru PESEL i rejestrów gminnych. Jeśli mimo powyższych działań nie uda się ustalić adresu byłego wspólnika, to składa Pani pozew, wskazując ostatni znany adres i opisując w uzasadnieniu, że miejsce pobytu jest nieznane, oraz dołączając dowody prób ustalenia adresu (odpowiedzi z urzędów, wnioski, korespondencja). Jednocześnie składa Pani wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu na podstawie przepisów k.p.c.; sąd ustanowi kuratora, jeżeli uprawdopodobni Pani, że miejsce pobytu pozwanego jest nieznane. Sąd Najwyższy i praktyka sądów zwracają uwagę, że w pozwie trzeba co do zasady podać adres pozwanego, ale brak możliwości ustalenia adresu nie może prowadzić do faktycznego pozbawienia prawa do sądu. Stąd w sytuacjach, gdy powód wykaże starania i mimo to nie pozyska adresu, drogą jest właśnie ustanowienie kuratora oraz doręczanie pism kuratorowi.