Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Zmarł tato. W zeszłym roku w banku ustanowił dyspozycję do wypłaty środków po śmierci. Jestem upoważniony do wyciągnięcia środków. Czy mogę legalnie wyciągnąć te pieniądze? Czy wliczają się one na poczet spadku? Tato zostawił testament ale w nim podzielił tylko pole. Mam brata. Każdy z nas ma dostać część. Ja większą z adnotacją że gdybym chciał to sprzedać to muszę część oddać bratu. Brat od wielu lat się rodzicami nie interesuje. Nawet na koniec nie przyjechał. Co dalej?

Odpowiedź: To, co opisujesz, to dyspozycja wkładem na wypadek śmierci z art. 56 Prawa bankowego (dla małżonka, zstępnych, wstępnych lub rodzeństwa). Kwota wypłacona z konta na tej podstawie nie wchodzi do masy spadkowej zatem nie podlega działowi spadku między spadkobierców. Bank ma obowiązek wypłacić te środki osobie wskazanej w dyspozycji, bez czekania na sądowe postanowienie o nabyciu spadku czy akt poświadczenia dziedziczenia. Istnieje jednak limit takiej wypłaty: suma wszystkich takich dyspozycji z danego rachunku nie może przekroczyć 20‑krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw na podstawie ostatniego komunikatu GUS dostępnego w dniu śmierci posiadacza rachunku. Praktycznie więc, jeżeli jesteś wskazany w dyspozycji, to udajesz się do banku z aktem zgonu, swoim dowodem tożsamości i dokumentem potwierdzającym, że to Ty jesteś uprawniony i bank na podstawie tych dokumentów wypłaca środki. Stanowi ta procedura zgodne z prawem korzystanie z instrumentu przewidzianego przez ustawę, a nie pozbawianie brata (części) spadku. W aspekcie podatkowym należy sprawdzić, czy masz obowiązek zgłosić taką wypłatę do urzędu skarbowego (jeżeli tak, to termin wynosi 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego), ale najbliższa rodzina może skorzystać ze zwolnienia z podatku po zgłoszeniu.

Jak już wspomniałem, do masy spadkowej kwota uzyskana z realizacji z takiej dyspozycji nie wchodzi. Jednakże w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że przy ustalaniu wysokości należnego zachowku, dyspozycja wkładem na wypadek śmierci może być traktowana podobnie jak darowizna (jako nieodpłatne przysporzenie), co wpływa na substrat zachowku. Należy tu przede wszystkim wskazać na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2017 r., sygn. akt V CSK 50/17, w którym SN potwierdził, że dyspozycja wkładem na wypadek śmierci stanowi czyste przysporzenie dla beneficjenta i może być traktowana jak darowizna przy rozliczaniu roszczeń z tytułu zachowku. Jeżeli więc Twój brat kiedyś zażąda zachowku (a zostałby np. pominięty w testamencie), to może doliczyć tę kwotę przy wyliczaniu zachowku; jest to jednak osobne roszczenie.