Czynność prawna “sam ze sobą” w ramach dwóch spółek z o.o.
Pytanie: Jestem prezesem w dwóch sp. z o. o. Chcę sprzedać rzecz z jednej spółki do drugiej na podstawie umowy i faktury. Czy muszę działać w przypadku jeden ze spółke przez pełnomocnika? Czy może moge sam ze sobą niejako podpisac dokumenty?
Odpowiedź: W przedmiotowej sprawie masz prawo zawrzeć (podpisać) umowę sprzedaży i fakturę jako prezes obu spółek; nie musisz działać przez pełnomocnika, o ile po obu stronach występują wyłącznie osoby prawne czyli (dwie spółki, a nie Ty prywatnie jako osoba fizyczna. Zakaz dokonywania “czynności z samym sobą” z art. 108 k.c. dotyczy sytuacji, gdy pełnomocnik działa z jednej strony w imieniu mocodawcy, a z drugiej jako on sam (osoba fizyczna) lub jako pełnomocnik drugiej strony. Jednakże Sąd Najwyższy jak i doktryna prawna uznają, że zakaz ten nie rozciąga się na przypadki, gdy po obu stronach są osoby prawne (spółki), a ta sama osoba fizyczna tylko reprezentuje ich organy. I w aktualnym stanie prawnym brak przepisu wprost zakazującego zawierania umów między dwiema spółkami kapitałowymi reprezentowanymi przez tę samą osobę jako członka zarządu. Sąd Najwyższy wskazuje jednak na ryzyko kolizji interesów i potrzebę zapewnienia, że nie dochodzi do pokrzywdzenia którejkolwiek spółki lub jej wierzycieli (np. przez rażąco nierynkową cenę).
Pełnomocnik albo rada nadzorcza są wymagani przy zawieraniu umowy między spółką a członkiem jej zarządu (np. umowa z Tobą jako osobą fizyczną, umowa o pracę, pożyczka dla członka zarządu itp.). W takiej sytuacji zarząd w ogóle nie może reprezentować spółki; musi to zrobić rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników.
Aby zminimalizować ryzyko podważania transakcji którą masz zamiar dokonać “sam ze sobą” w ramach tych dwóch spółek, ustal prawidłową rynkową cenę (pamiętając też o przepisach o cenach transferowych, jeśli są powiązania kapitałowe/osobowe). Po wtóre, uchwałą wspólników obu spółek zatwierdź istotne warunki transakcji (cena, przedmiot, ewentualne raty), co wzmacnia bezpieczeństwo na wypadek zarzutów działań na szkodę spółki. Rozważ na przyszłość ustanowienie prokurenta albo dodatkowego członka zarządu w jednej ze spółek, jeśli w przyszłości planujesz częste transakcje między nimi, ale to już bardziej z ostrożności niż z obowiązku, jak wywiodłem wyżej.