Czy zażywanie przez osobę nieletnia narkotyków jest karalne?
Pytanie: Czy zażywanie przez osobę nieletnia narkotyków jest karalne? Dokładniej, to chodzi o osobe nieletnią znajdującą się pod wpływem narkotyków. W przypadku osoby dorosłej, wiem, że posiadanie jest karalne, ale być pod wpływem – nie. Czy mamy w tym aspekcie w przypadku osoby nieletniej taką samą sytuację prawną jak bycie pod wpływem alkoholu?
Odpowiedź: Co do zasady samo „bycie pod wpływem narkotyków” przez nieletniego nie jest odrębnym czynem karalnym w takim sensie jak posiadanie narkotyków, ale może stanowić podstawę do wszczęcia sprawy o demoralizację oraz do zastosowania środków wychowawczych, leczniczych lub poprawczych przez sąd rodzinny. Sytuacja nie jest więc identyczna jak przy alkoholu (gdzie ustawa wprost penalizuje określone zachowania nieletnich), ale praktycznie – dla nieletniego przebywanie pod wpływem narkotyków zwykle kończy się większą ingerencją sądu rodzinnego niż u dorosłego bycie „naćpanym” bez posiadania.
Dla dorosłych karalne jest m.in. posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych (art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii); samo zażywanie czy bycie pod wpływem nie jest osobnym przestępstwem, o ile nie łączy się np. z prowadzeniem pojazdu. Z kolei dla osób 13–17 lat posiadanie narkotyków jest traktowane jako czyn karalny na gruncie Ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, a sprawę prowadzi sąd rodzinny (środki wychowawcze, lecznicze, poprawcze zamiast klasycznej kary). Osoby poniżej 13 lat nie ponoszą odpowiedzialności karnej, ale mogą zostać objęte środkami wychowawczymi z uwagi na demoralizację (np. kontakt z narkotykami).
Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii nie wprowadza przestępstwa polegającego tylko na znajdowaniu się pod wpływem narkotyków, zarówno w odniesieniu do dorosłych, jak i nieletnich. U nieletniego stan odurzenia narkotykami jest jednak klasycznym przykładem przejawu demoralizacji i podstawą do ingerencji sądu rodzinnego – nawet jeśli nie znaleziono przy nim substancji. W postępowaniu wobec nieletnich sąd może orzec m.in. nadzór kuratora, obowiązek uczestnictwa w terapii uzależnień, zakaz kontaktu z określonym środowiskiem, umieszczenie w ośrodku wychowawczym czy leczniczym.
Jak chodzi o analogie do alkoholu, to w przypadku spożywania alkoholu istnieją przepisy wprost penalizujące sprzedaż i podawanie alkoholu nieletnim oraz sankcje za spożywanie w określonych miejscach; wobec nieletnich stan nietrzeźwości może również być traktowany jako przejaw demoralizacji w rozumieniu ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. W praktyce policja i sąd rodzinny traktują stan pod wpływem narkotyków podobnie jak powtarzające się upijanie – jako sygnał demoralizacji, który uruchamia postępowanie w sądzie rodzinnym, ale nie jako formalnie przestępstwo samo w sobie.
Jeżeli oprócz bycia pod wpływem stwierdzi się posiadanie środka odurzającego, wówczas nieletni ponosi odpowiedzialność za czyn karalny z art. 62 Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii przed sądem rodzinnym, ewentualnie, przy poważniejszych czynach i odpowiednim wieku, jak dorosły. Jeśli nieletni pod wpływem narkotyków dopuszcza się innych zachowań (np. pobicia, zniszczenia mienia, prowadzenia pojazdu), wówczas czyn główny jest oceniany z uwzględnieniem jego stanu, ale nie sam stan odurzenia jest typem czynu karalnego.