Czy zaliczka zawsze jest zwrotna?
Pytanie: Czy zaliczka wręczona na poczet wykonania umowy jest zawsze zwrotna, znaczy czy zawsze musi podlegać zwrotowi jeżeli zlecający rozmyśli się i odstąpi od umowy? Czy nie można w umowie wpisać, że zaliczka nie podlega zwrotowi jeżeli do wykonania umowy nie doszło z winy zlecającego czyli z powodu odstąpienia przez niego od umowy?
Odpowiedź: Co do zasady, zaliczka zawsze podlega zwrotowi w przypadku odstąpienia od umowy, niezależnie od przyczyny niewykonania lub rozwiązania umowy. Oznacza to, że jeśli strony zawarły umowę i jedna z nich wpłaciła zaliczkę, a następnie umowa nie doszła do skutku (np. została rozwiązana, nie została wykonana lub odstąpiono od niej), wpłacona zaliczka powinna zostać zwrócona stronie, która ją wpłaciła. Jeżeli chciałby Pan obwarować w umowie prawo do zatrzymania nazwijmy przedpłaconej kwoty, to należałoby ją nazwać nie zaliczką lecz zadatkiem. W takim wypadku jednak jeżeli to Pan jako wykonawca nie wywiązałby się z umowy, to zlecający miałby prawo żądać od Pana zwrotu sumy dwukrotnie wyższej od wpłaconego zadatku.
Jednakże można natknąć się na umowy w których zapisano że “zaliczka nie podlega zwrotowi w przypadku odstąpienia od umowy przez zlecającego”. O ile jednak tego rodzaju zapisy nie powinny zostać zakwestionowane przez sąd w umowach pomiędzy przedsiębiorcami, to jednak gdy zlecającym w umowie jest konsument, mogą zostać uznane za klauzule niedozwolone.
Jest jeszcze kwestia zwrotu wydatków które zleceniobiorca poniósł przygotowując się do wykonania zlecenia zanim zleceniodawca odstąpił od umowy. Art. 746 § 1 KC (Kodeksu cywilnego) stanowi w tej materii, że dający zlecenie powinien zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki, które ten poczynił w celu należytego wykonania zlecenia. Oznacza to, że zaliczka lub jej część, może zgodnie z prawem przepaść.
Z drugiej zaś strony, jeżeli zleceniobiorca nie poniósł żadnych wydatków, to zaliczkę powinien zwrócić w całości. Chodzi o to, że jej zwrot nie może być ograniczony art. 409 Kodeksu cywilnego stanowiącym, że obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2017 roku, sygn. akt: I ACa 320/16). Zleceniobiorca który przyjął zaliczkę powinien bowiem liczyć się z tym, że nie dojdzie do zawarcia umowy przyrzeczonej.
Zaktualizowano 29 czerwca 2025 r.