Czy za brak badań okresowych pracownik ponosi konsekwencje?
Pytanie: Pracownik pobierał świadczenie rehabilitacyjne przez 12 miesięcy. Bezpośrednio po zakończeniu pobierania świadczenia, zaczął wykorzystywać urlop zaległy i bieżący. Pracownik wniósł o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Nie ma on aktualnych badań okresowych dopuszczających do pracy. Ale pracownik nie zamierza do pracy wracać ( ze względu na stan zdrowia), lecz przejść na rentę. Czy z tytułu braku aktualnych badań pracownikowi grożą jakieś konsekwencje? Oczywiście przy założeniu, że rentę dostanie.
Odpowiedź: Art. 229 § 2 Kodeksu pracy nakłada obowiązek kierowania na badania kontrolne po niezdolności dłuższej niż 30 dni na pracodawcę, a obowiązek poddania się badaniom – na pracownika. Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia o zdolności do pracy, ale dotyczy to faktycznego dopuszczenia do wykonywania pracy, a nie samego trwania stosunku pracy.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego ostatecznie przyjęto, że przed udzieleniem urlopu wypoczynkowego po długiej nieobecności (L4, świadczenie rehabilitacyjne) pracodawca powinien mieć aktualne orzeczenie lekarskie potwierdzające zdolność do pracy; udzielenie urlopu bez tych badań uznaje się za nieprawidłowe. To jednak rodzi przede wszystkim ryzyko po stronie pracodawcy (naruszenie przepisów bhp), a nie sankcje wobec pracownika, o ile ten nie domaga się dopuszczenia do pracy, lecz korzysta z urlopu i następnie rozwiązuje stosunek pracy / przechodzi na rentę. Pracownik nie traci prawa do renty ani do już nabytego urlopu z powodu braku badań; prawo do renty zależy od orzeczenia ZUS o niezdolności do pracy, a nie od posiadania badań profilaktycznych w zakładzie pracy. Gdyby pracodawca wezwał pracownika na badania, a pracownik bez uzasadnienia by ich odmawiał, można byłoby rozważać ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych; tu jednak pracownik w ogóle nie dąży do powrotu do pracy, a jego stan zdrowia jest podstawą wniosku o rentę, więc typowy spór o odmowę badań raczej nie występuje.
Z punktu widzenia pracodawcy formalnie prawidłowo byłoby: zakończyć okres świadczenia rehabilitacyjnego, skierować na badania kontrolne, a po uzyskaniu orzeczenia (często “niezdolny do pracy”) rozwiązać stosunek pracy np. za porozumieniem stron lub poczekać na decyzję rentową, zamiast udzielać urlopu. Z punktu widzenia pracownika, jeśli renta zostanie przyznana, to tylko sam fakt, że korzystał z urlopu bez aktualnych badań, nie rodzi dla niego typowych negatywnych konsekwencji prawnych; ewentualne konsekwencje dotyczą raczej prawidłowości działań pracodawcy w zakresie BHP.