Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Mam pytanie o ważność testamentu. Wiadomo, że najlepiej sporządzić go u notariusza, ale ze względu na stan zdrowia osoby której sprawa dotyczy jest to mocno problematyczne, w dodatku testament wg. tego co mi staruszka mówiła będzie dość obszerny, minimum kilkanaście jak nie kilkadziesiąt stron – tak szacuję, co powoduje, że napisanie jego odręczne także będzie problematyczne. Oczywiście można go sporządzić komputerowo i potem podpisać odręcznie wydruk, ale taka forma nie jest zalecana. I tak się zastanawiam czy testament sporządzony w wersji elektronicznej (pdf) i podpisany profilem zaufanym będzie ważny?

Odpowiedź: W obecnym stanie prawnym testament sporządzony wyłącznie w formie pliku PDF i podpisany profilem zaufanym (ani nawet kwalifikowanym podpisem elektronicznym) nie będzie ważnym testamentem w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Prawo przewiduje tylko ściśle określone formy testamentu zwykłego: własnoręczny (holograficzny), notarialny i allograficzny, oraz kilka szczególnych (np. ustny).

Testament własnoręczny musi być napisany w całości pismem ręcznym, podpisany i opatrzony datą – tak stanowi art. 949 § 1 k.c.; sporządzenie treści na komputerze lub w formie elektronicznej nie spełnia wymogu “w całości własnoręcznie”. Orzecznictwo i doktryna są zgodne, że dokument sporządzony na komputerze, a następnie tylko podpisany odręcznie, nie jest ważnym testamentem własnoręcznym – brak własnoręcznego sporządzenia całej treści. Podobnie dokument wyłącznie elektroniczny, nawet zabezpieczony podpisem kwalifikowanym, nie spełnia wymogów żadnej z dopuszczalnych przez k.c. form testamentu, więc nie może być uznany za ważny testament. Profil zaufany oraz e‑podpis służą do zachowania formy dokumentu elektronicznego, ale nie mogą zastąpić formy aktu notarialnego ani wymogu własnoręczności tam, gdzie kodeks cywilny wymaga konkretnej formy dla ważności czynności (tu: testamentu).

Przy tak obszernym i skomplikowanym rozrządzeniu opisanym w pytaniu, pozostają trzy możliwości. Pierwsza, to sporządzenie testamentu notarialnego. Notariusz może przyjechać do osoby ciężko chorej (szpital, dom); wówczas sporządza akt notarialny, który nie wymaga własnoręcznego pisania przez spadkodawcę. Długi, wielostronicowy testament jest tu najmniej problematyczny – wszystko zapisuje notariusz. Druga opcja, to testament allograficzny (urzędowy). Polega na ustnym oświadczeniu ostatniej woli przed odpowiednim organem (np. wójtem, starostą, kierownikiem USC, dyrektorem szpitala) w obecności dwóch świadków; sporządza się z tego protokół, który testator zatwierdza. W praktyce rzadziej stosowany, ale bywa użyteczny, gdy dostęp do notariusza jest utrudniony. Trzecia opcja, to testament własnoręczny. Przepisy nie ograniczają liczby stron – dokument może mieć kilkadziesiąt stron, byle całość była napisana ręką testatora, podpisana i najlepiej opatrzona datą. Jeżeli stan zdrowia całkowicie uniemożliwia długie pisanie, ta forma staje się mało realna, ale nawet dość zniekształcone pismo jest dopuszczalne, o ile da się ustalić autorstwo i treść.