Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Czy można zgłosić się na policje jako świadek przestępstwa, ale z zastrzeżeniem, że chce zachować anonimowość wobec sprawcy zarówno z wyglądu jak i co do moich personaliów?

Odpowiedź: Możesz zgłosić się na policję jako świadek i domagać się, aby sprawca nie poznał ani Twoich danych, ani wyglądu, ale wymaga to spełnienia warunków i odpowiedniej decyzji organów (policja/prokurator/sąd). Jak chodzi o zwykłe zgłoszenie na policji, to Twoje dane trafią do akt sprawy, do których co do zasady ma dostęp obrona, ale w praktyce sam sprawca nie musi Cię osobiście widzieć (możesz być wzywany osobno, w innym czasie itp.). Można wnioskować, aby adres zamieszkania był tylko do wiadomości prokuratora lub sądu, jeżeli istnieje uzasadniona obawa o bezpieczeństwo.

Istnieje też instytucja świadka anonimowego (incognito). Polega na tym, że gdy istnieje uzasadniona obawa niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia, wolności albo mienia w znacznych rozmiarach świadka lub osoby najbliższej, prokurator lub sąd może wydać postanowienie o zachowaniu w tajemnicy wszelkich danych pozwalających ustalić Twoją tożsamość. Podstawa prawna: art. 184 kodeksu postępowania karnego (świadek anonimowy / incognito). Skutek jest taki, że dane osobowe i inne okoliczności pozwalające ustalić Twoją tożsamość są wyłączone z akt sprawy i znane tylko sądowi, prokuratorowi i ewentualnie prowadzącemu policjantowi; oskarżony i jego obrońca otrzymują protokół zeznań okrojony tak, by nie można było Cię zidentyfikować. Przesłuchanie odbywa się w sposób uniemożliwiający ujawnienie Twojego wyglądu (np. za przesłoną, przy użyciu urządzeń technicznych), choć oskarżony i obrońca mają prawo zadawać Ci pytania za pośrednictwem sądu.

Na policji możesz od razu powiedzieć, że obawiasz się o swoje bezpieczeństwo i prosisz o rozważenie wniosku o utajnienie danych (co najmniej adresu, a przy poważniejszym zagrożeniu – status świadka anonimowego). Decyzja, czy uznają Cię za świadka anonimowego, nie zależy od samego świadka – to samodzielna decyzja prokuratora lub sądu, na podstawie przedstawionych okoliczności i uprawdopodobnionego zagrożenia. Nawet jako świadek anonimowy nadal masz obowiązek stawić się na przesłuchania i mówić prawdę; w razie świadomego składania fałszywych zeznań ochrona może zostać uchylona. Organy ścigania muszą znać Twoją prawdziwą tożsamość – całkowicie anonimowe donosy mają mniejszą wartość dowodową i zazwyczaj nie da się na nich oprzeć głównego materiału dowodowego. Prawo do obrony oskarżonego wymaga, by mógł on w jakiejś formie zakwestionować Twoje zeznania, dlatego nawet przy anonimowości istnieje możliwość zadawania Ci pytań (choć bez ujawnienia, kim jesteś i jak wyglądasz).