Czy skargę do PIP można wnieść anonimowo?
Pytanie: Noszę się z zamiarem zgłoszenia skargi do Państwowej Inspekcji Pracy, mniejsza o powód skargi, natomiast obawiam się, że gdy PIP zajmie się (a na pewno zajmie się) tą sprawą, to wtedy szef będzie mnie szykanował. Pytanie więc, czy można do PIP anonimowo poskarżyć się na pracodawcę, wskazując tylko oczywiście, co za firma i za co skarga? Jest nas w firmie prawie sto osób, więc anonimowe zgłoszenie bardzo ogranicza ryzyko zidentyfikowania przez szefa osoby skarżącej. Problem naruszenia praw pracowniczych dotyczy nas wszystkich.
Odpowiedź: Skarga pracownicza do PIP nie może być całkowicie anonimowa – musi zawierać imię, nazwisko i adres skarżącego, w przeciwnym wypadku jest pozostawiana bez rozpoznania. Wynika to z k.p.a. i przepisów o skargach i wnioskach. PIP ma jednak ustawowy obowiązek zachowania pełnej poufności tożsamości skarżącego wobec pracodawcy, chyba że sam skarżący pisemnie zgodzi się na jej ujawnienie. Jedynie w wyjątkowych, skrajnych sytuacjach (np. rażące zagrożenie życia i zdrowia) inspektor może podjąć działania także po anonimowym sygnale, ale to uznaniowe wyjątki, nie standard.
Dane osoby wnoszącej skargę są objęte tajemnicą służbową; inspektor pracy nie może ujawnić pracodawcy, kto konkretnie złożył skargę, bez pisemnej zgody tej osoby. Co więcej, inspektor ma obowiązek nie ujawniać nawet tego, że kontrola jest przeprowadzana w związku ze skargą, jeśli skarżący się na to nie zgodzi. Jeżeli w toku kontroli konieczne byłoby ujawnienie danych pracownika (np. przy konkretnej roszczeniowej sprawie), inspektor zwraca się do skarżącego o wyraźną zgodę; można odmówić, choć to może ograniczyć zakres możliwych działań.
Przy firmie zatrudniającej około 100 osób i problemie, który dotyczy wielu pracowników, ryzyko wytypowania jednej osoby jest mniejsze (ca sam pan zauważył), szczególnie jeśli opis skargi będzie koncentrował się na ogólnych praktykach (np. systemowych naruszeniach), a nie bardzo indywidualnych sytuacjach. Może Pan / możecie też rozważyć złożenie jednej, wspólnej skargi przez kilku pracowników (wymaga zgody na użycie ich danych) albo właśnie indywidualną skargę jednej osoby (np. Pana) dodatkowo (dla Pana większego spokoju) z jasnym zastrzeżeniem w piśmie, że nie wyraża zgody na ujawnienie tożsamości oraz na informowanie pracodawcy, że kontrola jest wynikiem skargi. W treści samej skargi sugeruję opisywać typowe, powtarzalne naruszenia (np. brak dodatków, nadgodziny, BHP) a nie wskazywać nadmiernie szczegółów pozwalających od razu skojarzyć konkretną osobę (np. jedyny pracownik w danym grafiku).