Czy sędzia może być prawomocnie skazany karnie i wciąż orzekać?
Pytanie: Czy sędzia sądu powszechnego może być skazany za przestępstwo i mimo tego orzekać?
Odpowiedź: Konstytucja wprowadza zasadę nieusuwalności sędziów – złożenie z urzędu, zawieszenie czy przymusowe przeniesienie może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i na mocy orzeczenia sądu. Sam fakt skazania karnego nie wystarcza do wyłączenia tej zasady; istotne jest, jaka kara albo środek karny został orzeczony i jakie skutki przewiduje ustawa ustrojowa.
Prawo o ustroju sądów powszechnych stanowi, że stosunek służbowy sędziego wygasa z mocy prawa, jeżeli zapadnie prawomocny wyrok sądu dyscyplinarnego o złożeniu sędziego z urzędu albo sąd karny prawomocnie orzeknie środek karny w postaci pozbawienia praw publicznych lub zakazu zajmowania stanowiska sędziego. W takich przypadkach z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sędzia traci urząd, a więc nie może więcej orzekać, nawet jeśli wyrok już wykonano. Możliwa natomiast jest sytuacja, w której sędzia zostaje prawomocnie skazany za przestępstwo, ale sąd nie orzeka ani pozbawienia praw publicznych, ani zakazu zajmowania stanowiska sędziego, jak również jeżeli nie zapadło też prawomocne orzeczenie dyscyplinarne o złożeniu z urzędu. W takich sytuacjach stosunek służbowy nie wygasa z mocy prawa, a więc formalnie sędzia nadal ma status sędziego i dopóki nie zostanie zawieszony lub złożony z urzędu w postępowaniu dyscyplinarnym, to wciąż może orzekać. Zwykle jednak po prawomocnym wyroku karnego sąd wysyła akta rzecznikowi dyscyplinarnemu właśnie po to, aby rozważyć wszczęcie postępowania dyscyplinarnego i ewentualne złożenie sędziego z urzędu.
Na przykład, sędzia zostaje skazany za nieumyślne przestępstwo drogowe, bez zakazu zajmowania stanowiska i bez pozbawienia praw publicznych. Do czasu rozstrzygnięcia dyscyplinarnego może formalnie pozostawać w służbie i orzekać, choć w praktyce sąd dyscyplinarny może go zawiesić, a następnie złożyć z urzędu.