Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Czy Rzecznik Konsumentów może w imieniu poszkodowanego nabywcy – konsumenta, wnieść w jego imieniu pozew o zapłatę? Jeżeli tak, to co z kosztami sprawy?

Odpowiedź: Art. 42 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, że rzecznik konsumentów może w szczególności wytaczać powództwa na rzecz konsumentów oraz wstępować, za ich zgodą, do toczącego się postępowania. Oznacza to, że rzecznik może sporządzić i wnieść pozew a następnie reprezentować konsumenta w procesie cywilnym przeciwko przedsiębiorcy (np. o zapłatę ceny, odszkodowania, zwrot nienależnego świadczenia). Jednakże decyzja, czy w ogóle podejmie się wytoczenia powództwa, jest uznaniowa; wielu rzeczników zastrzega, że robi to tylko w wyjątkowych przypadkach (np. sprawa precedensowa, istotny interes konsumentów, złą sytuacja majątkowa konsumenta – brak środków na opłacenie adwokata lub racy prawnego).

Powództwo w takiej sytuacji wytaczane jest na rzecz konsumenta, czyli konsument jest powodem w znaczeniu materialnym, ale rzecznik występuje jako działający w jego interesie; w orzecznictwie wspomina się o legitymacji z art. 63³ i 633 k.p.c. w sprawach konsumenckich. Sąd zawiadamia konsumenta o wniesieniu pozwu i doręcza mu jego odpis; konsument może wstąpić do sprawy jako powód na każdym etapie postępowania.

Zasadniczo w postępowaniu cywilnym jest tak, że strona przegrywająca zwraca przeciwnikowi poniesione koszty procesu (opłaty sądowe, koszty zastępstwa procesowego, opłata skarbowa od pełnomocnictwa itd.). Jeżeli powództwo wytacza rzecznik, opłata od pozwu jest standardowo należna, chyba że zachodzą szczególne podstawy zwolnienia od kosztów (np. zwolnienie konsumenta z kosztów przez sąd na wniosek). Rzecznik może domagać się zasądzenia od pozwanego zwrotu kosztów procesu na swoją rzecz (w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa), jeżeli działa jako profesjonalny pełnomocnik w sprawie. W jednym z orzeczeń sąd zasądził na rzecz Miejskiego Rzecznika Konsumentów m.in. koszt zastępstwa procesowego 1.800 zł oraz 17 zł opłaty skarbowej; rzecznik reprezentował konsumenta w procesie wygranym przeciwko przedsiębiorcy. Pomoc prawna ze strony rzecznika dla konsumenta jest nieodpłatna dla konsumenta, czyli konsument nie ponosi na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego, jak to ma miejsce w przypadku prywatnej reprezentacji przez zawodowego adwokata / radcę prawnego.

Jeśli powództwo wniesione przez rzecznika konsumentów zostanie oddalone, to konsument, w którego interesie działa rzecznik, zobowiązany jest do zwrotu kosztów poniesionych przez pozwanego. Zdarzało się i tak, że sądy zasądzały zwrot koszty na rzecz przeciwnika procesowego także od samego rzecznika (np. wspólne powództwo rzecznika i konsumenta), co wynika z ogólnych zasad k.p.c. i konkretnego ukształtowania stron w sprawie.