Czy przelew od małżonka na wspólne konto stanowi darowiznę?
Pytanie: Czy przelew przez żonę majątku osobistego (spadek) na konto wspólne ustanowione już po zawarciu związku małżeńskiego (mąż dopisał żonę po ślubie) jest traktowane jako darowizna względem męża? Pieniądze zostały przeznaczone na zakup wspólnej nieruchomości. Dodam że jest to ustawowa wspólność majątkowa.
Odpowiedź: Sam przelew środków ze spadku (i w ogóle, z majątku osobistego) żony na wspólne konto nie jest traktowany jako darowizna na rzecz męża, zwłaszcza w relacjach podatkowych; decydujące jest faktyczne przysporzenie dla męża oraz przeznaczenie środków. Natomiast z punktu widzenia prawa rodzinnego powstaje co najmniej problem rozliczenia nakładów z majątku osobistego żony na majątek wspólny (wspólnie nabytą nieruchomość), a nie darowizny na rzecz męża.
Organy podatkowe w najnowszych interpretacjach wprost wskazują, że przelew pieniędzy z konta osobistego małżonka na konto wspólne nie powoduje powstania obowiązku podatkowego w podatku od spadków i darowizn, ponieważ nie dochodzi do nabycia majątku przez drugiego małżonka (brak samodzielnego przysporzenia na jego rzecz). Fiskus traktuje to jako przesunięcie środków w ramach majątku objętego wspólnością ustawową (majątku rodzinnego), a nie klasyczną darowiznę między małżonkami.
Pieniądze otrzymane w drodze dziedziczenia wchodzą do majątku osobistego małżonka, który dziedziczy (art. 33 pkt 2 KRO – spadek, zapis, darowizna to majątek osobisty, chyba że spadkodawca/darczyńca postanowi inaczej). Sam fakt przekazania takich środków na wspólne konto nie zmienia automatycznie ich źródła – nadal pochodzą z majątku osobistego żony, co ma znaczenie przy późniejszym rozliczaniu nakładów. Jeżeli całość lub większa część ceny nieruchomości pochodzi z majątku osobistego jednego małżonka, orzecznictwo SN dopuszcza kwalifikację nabytej rzeczy do majątku osobistego tego małżonka na zasadzie surogacji (rzecz w zamian za składnik majątku osobistego), mimo trwania wspólności ustawowej. Jeżeli jednak nieruchomość została formalnie nabyta do majątku wspólnego małżonków (tak wpisano w akcie notarialnym) i oboje zostali ujawnieni jako współwłaściciele, wówczas nieruchomość jest majątkiem wspólnym, a środki ze spadku traktuje się jako nakład z majątku osobistego żony na majątek wspólny – podlegający rozliczeniu przy podziale majątku (art. 45 k.r.o., utrwalone orzecznictwo SN).
Aby mówić o darowiźnie na rzecz męża, potrzebna jest umowa darowizny czyli wyraźna wola żony, że część środków ze spadku chce nieodpłatnie przekazać mężowi do jego własnego majątku (np. do jego majątku osobistego albo dla niego z wyłączeniem roszczeń z art. 45 KRO). Jednakże w sytuacji, którą opisujesz, środki pochodzą z majątku osobistego żony (spadek), trafiają na wspólne konto i następnie są wydane na zakup nieruchomości nabywanej do majątku wspólnego; traktuje się to jako nakład z majątku osobistego żony na majątek wspólny, a nie darowiznę na męża; przy podziale majątku żona może żądać rozliczenia tych nakładów. Oznacza to brak podatku od darowizny i brak potrzeby zgłaszania przelewów na wspólne konto jako darowizny między małżonkami.
Przy ewentualnym rozwodzie/podziale majątku istotne jest zebranie dowodów, że określona kwota pochodziła ze spadku żony (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, potwierdzenia przelewów, ewentualnie umowa sprzedaży składnika majątku osobistego); wtedy można skutecznie podnieść roszczenie o rozliczenie nakładów z majątku osobistego na wspólny.