Bezpłatna pomoc prawna

Pytanie: Czy biuro rachunkowe albo doradca podatkowy ponosi odpowiedzialność za błędy, w wyniku których dochodzi do uszczuplenia podatku przez klienta i grozi mu odpowiedzialność finansowa a nawet karna? Chodzi mi o to, czy klient może uwolnić się od takich konsekwencji skoro to biuro rachunkowe / doradca podatkowy zawinił?

Odpowiedź: Odpowiedzialność podatkową i karną skarbową za zaniżony podatek ponosi sam podatnik, nawet jeśli błąd wynikał z działania biura rachunkowego lub doradcy podatkowego. Biuro/doradca może natomiast odpowiadać wobec klienta cywilnie (odszkodowawczo), a w pewnych sytuacjach także karnie skarbowo.

Art. 26 Ordynacji podatkowej stanowi, że podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania podatkowe. Przepis ten milczy w kwestii uzależniania odpowiedzialności od tego, czy rozliczał się samodzielnie, czy za pośrednictwem profesjonalnego podmiotu. Nawet jeśli biuro popełniło oczywisty błąd (np. niewysłanie deklaracji, złe rozliczenie), to urząd może żądać od podatnika podatku, odsetek, a w określonych okolicznościach wszcząć postępowanie karnoskarbowe. Jak chodzi o odpowiedzialność cywilną biura/doradcy wobec klienta, to podstawą jest art. 471 Kodeksu cywilnego stanowiący, że za nienależyte wykonanie umowy (np. błędne rozliczenie, niewysłanie deklaracji) biuro/doradca odpowiada odszkodowawczo wobec klienta. Klient może żądać zwrotu szkody, np. zapłaconego podatku (w tym tzw. “domiaru” – kary) ponad to, co wynikałoby z prawidłowego rozliczenia, odsetek, kar czy kosztów naprawienia błędów – o ile wykaże zawiniony błąd biura/doradcy, rzeczywistą szkodę (konkretne kwoty) oraz związek przyczynowy między błędem a szkodą. Biura rachunkowe mają obowiązkowe OC za usługowe prowadzenie ksiąg, więc roszczenie często kieruje się do ubezpieczyciela (czasem za pośrednictwem biura).

Doradca podatkowy lub księgowy może odpowiadać karnoskarbowo jako sprawca, współsprawca lub pomocnik, jeżeli swoim działaniem (np. sporządzeniem nierzetelnej deklaracji, prowadzeniem fikcyjnych ksiąg) realizuje znamiona czynu z k.k.s. Sąd Najwyższy wskazał, że doradca może być tzw. sprawcą przez wykorzystanie zależności (kierowanie rozliczeniami klienta), co otwiera drogę do pociągnięcia go do odpowiedzialności karnej skarbowej obok klienta. Jednak nawet wtedy podatnik zwykle nie uwalnia się od własnej odpowiedzialności karnoskarbowej, chyba że jego brak winy będzie przekonująco wykazany (np. całkowity brak świadomości, działanie w zaufaniu przy braku możliwości kontroli). Ponadto, możliwe jest złagodzenie lub uniknięcie kary, jeśli podatnik złoży szybko czynny żal i ureguluje zaległość i/lub jeśli wykaże, że w całości zaufał profesjonalnemu pełnomocnikowi i nie miał realnej możliwości kontroli. Należy tu zaznaczyć, że błąd biura/doradcy jest bardzo ważnym argumentem przy wymiarze kary (wina mniejsza, niższa kara), ale sam z siebie zasadniczo – bezwzględnie nie uwalnia podatnika odpowiedzialności. W sytuacjach rażących nadużyć może on złożyć zawiadomienie do organów ścigania wobec doradcy/księgowego i to może wzmocnić pozycję podatnika w sprawie karnoskarbowej.