Czy można żądać odsetek od ZUS po wygranej sprawie o rentę?
Pytanie: Czy można i czy warto dochodzić odsetek od zus jeżeli po prawie dwóch latach udało mi sie wywalczyć rentę w sądzie?
Odpowiedź: Można i często warto. Podstawą jest art. 85 ust. 1 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych: jeżeli ZUS w ustawowym terminie nie ustali prawa do świadczenia albo go nie wypłaci, ma obowiązek zapłacić odsetki ustawowe za opóźnienie. Sąd Najwyższy i Trybunał Konstytucyjny wskazują, że wydanie decyzji odmownej niezgodnej z prawem, gdy wszystko przemawiało za przyznaniem świadczenia, oznacza odpowiedzialność ZUS za opóźnienie i obowiązek zapłaty odsetek. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11.09.2007 r., sygn. akt P 11/07, stwierdzono, że błędna interpretacja przepisów, zaniechanie działania z urzędu, błędne orzeczenie lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej – wszystko to daje ubezpieczonym prawo do żądania odsetek za cały okres postępowania sądowego, od dnia wydania wadliwej decyzji. Odsetki nalicza się więc od dnia, w którym ZUS powinien był prawidłowo ustalić prawo do renty lub wypłacić świadczenie, czyli np. od dnia wydania błędnej decyzji odmownej, aż do faktycznej wypłaty zaległych świadczeń.
Decydujące jest to, czy za opóźnienie winę ponosi ZUS i jeśli tak, to odsetki przysługują; jeśli zaś sąd stwierdzi, że ZUS nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności, wtedy odsetki od ZUS mogą nie przysługiwać. W wielu wyrokach sąd ubezpieczeń społecznych wprost wypowiada się o odpowiedzialności ZUS i czasem zasądza odsetki już w tym wyroku, czasem natomiast tylko stwierdza odpowiedzialność. Nawet jeżeli Twój wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o odsetkach, to orzecznictwo przyjmuje, że nie zamyka to drogi do dochodzenia odsetek w osobnym postępowaniu – możesz żądać ich później, w odrębnej sprawie od decyzji ZUS o odsetkach. Jeżeli sąd uznał prawo do renty głównie na podstawie materiału, który już znajdował się w aktach ZUS (bez nowych okoliczności), to jest to zwykle argument za tym, że ZUS popełnił błąd i odpowiada za opóźnienie. W praktyce warto zajrzeć dokładnie do uzasadnienia wyroku i tego, co sąd pisał o błędach ZUS oraz o odpowiedzialności organu rentowego.
Odsetki ustawowe za opóźnienie są naliczane za każdy dzień zwłoki i przy wielomiesięcznym czy wieloletnim procesie z ZUS mogą sięgnąć kilku lub kilkunastu tysięcy złotych ponad samą zaległą rentę. Przykładowe sprawy opisane w prasie dotyczą rencistów, którym za wieloletnie procesy zasądzano znaczące kwoty odsetek, nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych w bardzo przewlekłych sprawach.
Jak chodzi o to, jak dochodzić odsetek, to standardowe postępowanie po wygranej sprawie sprowadza się do skierowania wezwania czy też wniosku do ZUS o wypłatę odsetek za opóźnienie w przyznaniu i wypłacie renty, wskazując okres opóźnienia i powołując się na art. 85 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wyrok sądu. W razie odmowy wypłaty albo zaniżenia odsetek należy złożyć odwołanie do sądu. Jeżeli sąd w Twojej sprawie już zasądził odsetki, ZUS powinien je wypłacić zgodnie z wyrokiem; jeśli zwleka z wypłatą po uprawomocnieniu wyroku dłużej niż 30 dni, dodatkowo należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w realizacji tego wyroku. W szczególnych przypadkach, gdy sąd stwierdził, że ZUS nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienie, bo np. winny jest zakład pracy, który nie dostarczył na czas dokumentów, możliwe jest dochodzenie odsetek w odrębnym postępowaniu cywilnym od tej innej jednostki, w innym trybie.