Czy można potrącić – skompensować wierzytelność alimentacyjną?
Pytanie: Czy można dokonać potrącenia kompensaty wierzytelności z tytułu alimentów z długiem z innego tytułu, na przykład tytułem obowiązku spłaty wynikającej ze zniesienia współwłasności?
Odpowiedź: Jak chodzi o dłużnika alimentacyjnego, to ten nie może dokonać kompensaty – potrącenia swojego długu alimentacyjnego innym swoim roszczeniem, np. wierzytelnością z tytułu spłat przy zniesieniu współwłasności, ale wierzyciel alimentacyjny może potrącić swój dług (np. ze zniesienia współwłasności) z przysługującymi mu alimentami. Art. 505 pkt 2 k.c. stanowi, że nie mogą być umorzone przez potrącenie wierzytelności o dostarczenie środków utrzymania, do których zalicza się w szczególności alimenty, jednak jak wspomniałem, zakaz ten dotyczy tylko dłużnika z tytułu alimentów, a nie dotyczy wierzyciela alimentacyjnego. Również w orzecznictwie zauważa się, że zakaz z art. 505 pkt 2 k.c. dotyczy dłużnika alimentacyjnego, natomiast nie wyłącza dysponowania wierzytelnością alimentacyjną przez osobę uprawnioną, jeżeli działa ona we własnym interesie.
Wierzytelność z tytułu spłaty/dopłaty przy zniesieniu współwłasności ma charakter majątkowy i nadaje się do potrącenia z inną wierzytelnością pieniężną, jeżeli są spełnione warunki z art. 498 k.c. (wzajemność, jednorodzajowość, wymagalność, zaskarżalność). Potrącenie stanie się więc skuteczne, gdy to uprawniony do alimentów (wierzyciel alimentacyjny) złoży oświadczenie o potrąceniu swojej wierzytelności (np. z majątku, zniesienia współwłasności) z przysługującymi mu alimentami, czyli rezygnuje z części alimentów na rzecz zaspokojenia swojego wierzyciela z innego tytułu. Każdorazowo trzeba jednak oceniać, czy nie prowadzi to do obejścia ochrony alimentów i czy nie narusza to interesu uprawnionego, szczególnie gdy uprawnionym jest małoletnie dziecko, a tak jest najczęściej. Wtedy swoboda opiekuna prawnego jest w tym zakresie bardziej ograniczona.