Czy można kogoś skazać za naruszenie zasad współżycia społecznego?
Pytanie: Czy sąd może kogoś skazać za naruszenie tylko zasad współżycia społecznego, gdy przestępstwa nie popełnił?
Odpowiedź: Odpowiedzialności karnej podlega tylko ten, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia (art. 1 § 1 k.k.). To oznacza, że sąd karny nie może skazać kogoś np. za brak kultury czy za samo niemoralne zachowanie, jeśli nie odpowiada ono żadnemu typowi czynu zabronionego w kodeksie karnym lub innych ustawach.
Zasady współżycia społecznego to klauzula z prawa cywilnego, wykorzystywana m.in. w art. 5 i 58 kodeksu cywilnego. Skutkiem ich naruszenia może być np. odmowa ochrony prawa (art. 5 k.c.) albo nieważność czynności prawnej sprzecznej z tymi zasadami (art. 58 § 2 k.c.), ale nie wyrok karny. Niektóre przestępstwa odnoszą się do moralności czy obyczajności (np. przestępstwa przeciwko obyczajności), ale zawsze są one konkretnie zdefiniowane w ustawie. Sąd może przy wymiarze kary brać pod uwagę stopień naruszenia norm społecznych, ale jest to tylko czynnik wpływający na wysokość kary, a nie samodzielna podstawa skazania.