Czy komornik może zająć współwłasność
Tytułowe pytanie dość często widuję w statystykach bloga. Odpowiadając na to pytanie należy rozróżnić dwa rodzaje współwłasności. Może być po pierwsze współwłasność łączna. Jest to rodzaj współwłasności, w której nie wyodrębnia się udziałów poszczególnych współwłaścicieli — wszyscy razem mają prawo do całej rzeczy lub masy majątkowej, bez określenia, jaki udział przypada każdemu. Nie określa się procentowego ani ułamkowego udziału żadnego z właścicieli; całość przysługuje wszystkim jednocześnie. Ten typ własności powstaje wyłącznie w określonych przez ustawę sytuacjach, a jego istnienie jest związane z istnieniem określonej relacji prawnej, np. związek małżeński lub spółka cywilna. Jeżeli tylko jeden ze współmałżonków mających współwłasność majątkową małżeńską ustawową – łączną jest dłużnikiem, na przykład mąż nie spłacił bankowej pożyczki na której zaciągnięcie żona nie wyraziła zgody, to komornik może prowadzić egzekucję tylko z jego majątku odrębnego, a nie z majątku wspólnego jakim jest np. ich wspólny dom. Więcej o tej sytuacji prawnej: Egzekucja do nieruchomości we wspólności małżeńskiej ustawowej. Jednak ja wnoszę w takich przypadkach o zajęcie takiej wspólnej nieruchomości i nie zdarzyło się, aby któryś komornik odmówił i żeby w sądzie oddalili wniosek o zajęcie nieruchomości. Niektórzy dłużnicy nie znający prawa w tej materii boją się wówczas i spłacają dług. Tymczasem komornik nic nie może zrobić tylko wzywa wierzyciela do przełożenia klauzuli wykonalności na drugiego współmałżonka czyli na żonę dłużnika w naszym hipotetycznym przypadku. Gdy wierzyciel nie przedłoży takiej klauzuli, to komornik w końcu zwolni nieruchomość.
Jednakże w sytuacji, gdy egzekucja z majątku osobistego dłużnika (jednego z małżonków) okazuje się bezskuteczna, wierzyciel ma możliwość domagania się przymusowego podziału majątku wspólnego małżonków, aby uzyskać zaspokojenie swojej wierzytelności. Zgodnie z art. 52 § 1a Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.), wierzyciel jednego z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej, jeśli uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności wymaga podziału majątku wspólnego. Nie musi przy tym udowadniać skuteczności przyszłej egzekucji, wystarczy wykazać, że egzekucja z majątku osobistego dłużnika była bezskuteczna i brak jest innych aktywów. Ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd nie powoduje automatycznego podziału majątku wspólnego, lecz wprowadza ustrój rozdzielności majątkowej, w którym majątek wspólny przekształca się w majątki osobiste małżonków, obejmujące udziały w dotychczasowym majątku wspólnym. Dopiero po podziale majątku wierzyciel może prowadzić egzekucję z udziału dłużnika w majątku wspólnym. Wierzyciel może następnie zająć prawo dłużnika do żądania podziału majątku wspólnego na podstawie art. 912 Kodeksu postępowania cywilnego i wystąpić o podział majątku, aby egzekucja mogła być skierowana do składników majątku przypadających dłużnikowi po podziale.
A drugi rodzaj współwłasności to współwłasność ułamkowa. Przykładem może być dom odziedziczony w spadku przez czworo rodzeństwa, każde z nich ma 25% udziału w domu. Jeżeli jedno z nich jest dłużnikiem, to komornik może zająć i zlicytować udział dłużnika, czyli 25%. Oszacowaniu będzie podlegać cała nieruchomość wobec czego wierzyciel będzie musiał uiścić niemałą opłatę jako zaliczkę dla biegłego sądowego. A sprzedanie w drodze licytacji udziału, to ciężki temat – ciężko o nabywcę. Niektórzy jednak kupują zwłaszcza udział w domu wolnostojącym który można funkcjonalnie podzielić; nabywca może wystąpić do sądu o zniesienie współwłasności albo porozumieć się polubownie z pozostałymi współwłaścicielami i znieść współwłasność przed notariuszem. Warto też wiedzieć, że po drugiej bezskutecznej licytacji udziału w nieruchomości, współwłaścicielowi nieruchomości przysługuje prawo przejęcia tegoż udziału na własność za cenę nie niższa od ceny wywoławczej (która wynosi na drugiej licytacji 2/3 wartości oszacowania). I współwłaściciele relatywnie często decydują się na takie przejęcie.
Zaktualizowano 08 września 2025 r.