Bezpłatna pomoc prawna

Spotkałem się w internecie (na forach i blogach) z twierdzeniami o rzekomej bezprawności pobierania przez bank opłat za realizację zajęcia komorniczego na rachunku bankowym. Osoby podnoszące taki zarzut pod adresem banków, są przynajmniej częściowo w błędzie.

Co do zasady bank może pobierać opłatę/prowizję z tytułu obsługi zajęcia egzekucyjnego rachunku firmowego (czyli w przypadku dłużników będących przedsiębiorcami), ale nie wynika to z przepisów egzekucyjnych, tylko z umowy i tabeli opłat. W praktyce opłata jest konstruowana jako “prowizja/opłata za realizację tytułu egzekucyjnego” w tabeli opłat i prowizji stanowiącej część umowy rachunku bankowego. Taka opłata bankowa jest więc odrębna od kosztów egzekucyjnych w rozumieniu przepisów o egzekucji; stanowi wynagrodzenie banku, nie organu egzekucyjnego. Opłata ta nie musi być ograniczona wyłącznie do przelewów faktycznie zrealizowanych do komornika, bo konstrukcyjnie banki różnie ją definiują, np. jako opłatę za ustanowienie i obsługę zajęcia egzekucyjnego niezależnie od samego przelewu (posiadacz rachunku może nią zostać obciążony nawet w przypadku braku środków na rachunku). Może zostać pobrana już za samo przyjęcie zajęcia, blokadę i obsługę, niezależnie od tego, czy w ogóle zostanie zrealizowany przelew do komornika.

Z przepisu art. 110 prawa bankowego wynika, że bank może pobierać przewidziane w umowie prowizje i opłaty z tytułu wykonywanych czynności bankowych oraz opłaty za wykonywanie innych czynności. Nie istnieje w żadnej ustawie przepis, który swobodę stron umowy rachunku bankowego, w tym zakresie co do zasady wyłączałby lub ograniczał i dotyczy to także wspominanej opłaty za realizację komorniczego zajęcia egzekucyjnego. Bank ma zatem prawo do pobierania tego rodzaju opłaty zarówno na rachunkach firmowych. Banki są instytucjami komercyjnymi, działalność prowadzą w celu generowania zysków, a nie pro bono. Realizacja, obsługa zajęcia egzekucyjnego wymaga dokonania stosownych czynności przez pracownika banku.

Ponadto, podmiot prowadzący działalność gospodarczą nie ma prawa uwzględnić takiej opłaty w kosztach działalności. Nie jest to bowiem wydatek związany z prowadzeniem działalności gospodarczej w aspekcie jej racjonalności; nie jest wydatkiem koniecznym. Dłużnik nie musi, przynajmniej w teorii, doprowadzać do wszczęcia egzekucji przeciwko niemu, bowiem ma możliwość uregulowania zobowiązania zanim wierzyciel uzyska tytuł wykonawczy i zanim wniesie do komornika o wszczęcie egzekucji. W przypadku braku możliwości dokonania całkowitej, jednorazowej spłaty zadłużenia, może próbować porozumieć się z wierzycielem w zakresie odroczenia płatności lub rozłożenia jej na raty.

Z kolei w przypadku realizacji zajęcia egzekucyjnego na rachunkach bankowych konsumentów, czyli osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, kwestia dopuszczalności pobierania takiej opłaty już nie wydaje się tak oczywista. W chwili obecnej bodaj jedynym bankiem komercyjnym, który pobiera opłatę za realizację zajęcia egzekucyjnego, jest mBank. Jedyne znane mi orzeczenia sądów kwestionujące dopuszczalność pobierania przez bank opłaty (czy też prowizji) za obsługę zajęcia egzekucyjnego pochodzą sprzed 2018 roku a to właśnie wtedy wprowadzono bankom zakaz pobierania opłaty za prowadzenie rachunku tzw. podstawowego (czyli kont osobistych). Wspominam o tym, ponieważ pojawiały się wcześniej opinie, że skoro bank pobiera opłaty za prowadzenie konta osobistego, to już nie powinien pobierać opłaty za obsługę zajęcia komorniczego na tym koncie. W wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 9 stycznia 2012 roku, sygn. akt XVII AmC 375/11, sąd uznał pobieranie takiej opłaty za niedopuszczalne. Czytamy m.in.

po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2012r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa Stowarzyszenia „Towarzystwo Lexus” z siedzibą w Poznaniu przeciwko Bankowi Spółdzielczemu Czechowice-Dziedzice-Bestwina z siedzibą w Czechowicach-Dziedzicach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone
I. Uznaje za niedozwolone i zakazuje stosowania przez Bank Spółdzielczy Czechowice-Dziedzice-Bestwina z siedzibą w Czechowicach-Dziedzicach w obrocie z konsumentami postanowienia wzorca umowy o następującej treści: „Realizacja tytułu wykonawczego przez Bank – 15,00 zł.”.

Jeżeli natomiast egzekucja z rachunku bankowego byłaby bezprawna, ponieważ np. wierzyciel wniósłby do egzekucji spłacony tytuł wykonawczy i komornik zdążyłby dokonać zajęcia, to właściciel rachunku ma prawo żądać od takiego (byłego) wierzyciela zwrotu kosztów także tej opłaty.