Czy adwokat ma prawo odmówić obrony?
Adwokat może odmówić obrony, ale tylko z ważnych i uzasadnionych powodów, a nie dla tego, że najzwyczajniej, nie ma na to ochoty. Art. 28 ustawy Prawo o adwokaturze stanowi, że adwokat może odmówić udzielenia pomocy prawnej tylko z ważnych powodów i musi o nich poinformować zainteresowanego. Gdy istnieją wątpliwości co do tego, czy powody odmowy są zasadne, wówczas rozstrzyga je okręgowa rada adwokacka, a w sprawach pilnych – dziekan.
Kodeks Etyki Adwokackiej wskazuje sytuacje, kiedy adwokatowi nie wolno podjąć sprawy.
1. Gdy wcześniej udzielał pomocy stronie przeciwnej w tej samej lub powiązanej sprawie (konflikt interesów).
2. Gdy brał udział w tej sprawie jako organ publiczny (np. prokurator, urzędnik).
3. Gdy osoba, przeciwko której ma występować, jest jego klientem w innej sprawie.
4. Gdy stronę przeciwną reprezentuje jako pełnomocnik ktoś z jego najbliższej rodziny – adwokat.
W takich sytuacjach ma faktycznie obowiązek odmowy, bo inaczej naruszyłby zasady etyki i grozi mu odpowiedzialność dyscyplinarna.
Z kolei z orzecznictwa i praktyki wynika, że ważnym powodem mogą być m.in.: wwidentny konflikt interesów szerszego typu (np. reprezentował kluczowego świadka), brak kompetencji w danej, bardzo specjalistycznej dziedzinie (np. skomplikowane prawo podatkowe, gdy adwokat zajmuje się tylko karnym), poważny brak zaufania w relacji z klientem (np. klient kłamie, ukrywa informacje, domaga się działań sprzecznych z prawem), i wreszcie też – przeciążenie sprawami, które praktycznie uniemożliwia rzetelną obronę. W sprawach z urzędu adwokat sam nie rezygnuje – musi zostać formalnie zwolniony przez organ, który go wyznaczył (sąd, prokurator), chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Jeżeli adwokat odmawia Ci obrony, to poproś go o wskazanie na piśmie ważnego powodu odmowy (ma obowiązek poinformować). Jeśli uważasz, że odmowa była bezpodstawna, możesz złożyć skargę do okręgowej rady adwokackiej – organ ten ocenia, czy odmowa była zgodna z prawem i etyką. W sprawie z urzędu możesz wnioskować do sądu o zmianę obrońcy, opisując brak zaufania, konflikt interesów lub inne obiektywne przyczyny.