Choroba psychiczna a odpowiedzialność za długi
Pytanie: Czy osoba chora psychicznie która zaciągnie na przykład pożyczkę, odpowiada za tak zaciągnięty dług? Jeżeli nie ona, to kto, bo chyba nie może być tak, że wierzyciel działający w dobrej wierze czyli nie widząc że pożyczkobiorca jest chory psychicznie i nie wie co robi, będzie stratny?
Odpowiedź: Stosownie do art. 82 Kodeksu cywilnego nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności między innymi właśnie choroby psychicznej. Jednak sam fakt choroby psychicznej (np. depresji) nie jest wystarczającą podstawą do uchylenia się od odpowiedzialności za długi, chyba że choroba ta powoduje całkowity brak zdolności do świadomego podejmowania decyzji i wyrażania woli. Orzecznictwo wskazuje (m.in. wyrok z dnia 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt I FSK 905/16), że konieczne jest wykazanie braku poczytalności i możliwości zarządzania swoimi sprawami aby zwolnić taka osobę z odpowiedzialności za zaciągnięte przez nią długi.
Zakładając jednak, że zostanie wykazana niepoczytalność, to w opisanej sytuacji pożyczkodawca (bank, firma pożyczkowa czy też osoba prywatna) ma prawo żądać od tej osoby jedynie wypłaconego jej kapitału i ustawowych odsetek za zwłokę, wskazując jako podstawę bezpodstawne wzbogacenie się tej osoby (art. 405 Kodeksu cywilnego).
Aby uchylić się od skutków takiej umowy należy wykazać, że w chwili jej zawarcia dana osoba była w stanie wyłączającym świadomość (np. przedstawić dokumentację medyczną, orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu). Opiekun ustanowiony dla osoby ubezwłasnowolnionej nie odpowiada za jej długi własnym majątkiem, chyba że sam zaciągnął zobowiązanie w imieniu podopiecznego bez wymaganych zgód sądu. Rodzina też nie odpowiada za długi takiej osoby.