Brak ZFŚS w zakładzie pracy
Pytanie: Pracuje w spółce która zatrudnia ok 600 osób i nie mamy żadnego socjalu żadnej premii, tylko podstawową pensje. Czy mamy o co walczyć?
Odpowiedź: Pracodawca zatrudniający co najmniej 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty ma ustawowy obowiązek tworzenia ZFŚS. Obowiązek ten wynika z ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych; dotyczy to pracodawców prywatnych, jeżeli na 1 stycznia danego roku zatrudniają co najmniej 50 osób (etatowo). ZFŚS musi zawierać regulamin określający zasady przyznawania świadczeń, a środki są przeznaczane na działalność socjalną (np. dofinansowanie wypoczynku, zapomogi, działalność kulturalno-oświatową) według kryterium socjalnego. Jeśli w waszym zakładzie pracy przy ok. 600 pracownikach nie ma ani funduszu, ani świadczeń wynikających z niego, to jest to realna podstawa do interwencji (PIP, związki, reprezentacja pracowników).
Jak chodzi o premie, to przepisy nie nakładają ogólnego obowiązku wypłacania premii, nagród czy dodatków – pracodawca ma obowiązek zapewnić co najmniej wynagrodzenie minimalne i inne świadczenia gwarantowane przepisami (nadgodziny, dodatki nocne itd.). Premie stają się uzasadnionym roszczeniem dopiero wtedy, gdy wynikają z regulaminu wynagradzania, układu zbiorowego albo umowy o pracę i mają jasno określone warunki; wtedy po ich spełnieniu pracodawca musi wypłacić premię. Jeżeli regulaminu wynagradzania brak, albo przewiduje wyłącznie premię uznaniową, to faktycznie można mieć jedynie samą podstawową pensję wynikająca z umowy o pracę i nie będzie to sprzeczne z prawem (choć może być sprzeczne z rozsądną polityką HR).
Jak już wskazałem, jeżeli funduszu nie ma, mimo że powinien być, to stanowi to naruszenie ustawy; sprawą może zająć się Państwowa Inspekcja Pracy, a przedstawiciele załogi lub związki mogą żądać utworzenia funduszu i odprowadzania odpisów. Jeśli zaś ZFŚS istnieje tylko na papierze, bo środki nie są prawidłowo wydatkowane (brak kryterium socjalnego, świadczenia tylko dla wybranych, przeznaczanie na cele inne niż socjalne), to również jest podstawa do kwestionowania działań pracodawcy. Sprawdźcie wewnętrzne dokumenty pracodawcy: regulamin wynagradzania, ewentualny regulamin ZFŚS, układ zbiorowy, poprosiwszy kadry/HR o wgląd (macie do tego prawo). Jeżeli w ogóle brak ZFŚS, a stan zatrudnienia go wymaga, to zbierzcie grupę pracowników i wystąpcie pisemnie do pracodawcy o utworzenie funduszu z powołaniem na ustawę a w razie braku reakcji – zgłoście sprawę do PIP. Równolegle można prowadzić negocjacje z pracodawcą; wybór przedstawicieli załogi, ewentualne utworzenie związku zawodowego i rozmowy o wprowadzeniu regulaminu premiowania, dodatkowych benefitów (np. prywatna opieka medyczna, ubezpieczenia grupowe, dofinansowania).