Brak umowy na autorskie prawa majątkowe
Pytanie: Zastanawiam się: Chciałabym wrzucić publicznie kilka moich prac – rolek na Instagram – jako moje portfolio, aby ogłosić się, że szukam pracy. Czy muszę zakryć np logo, adres, nazwę miejsca, dla której robiłam daną rolkę? Np nagrywałam kilka rolek dla kawiarni, jedna z nich jest o tym że jest to nowa kawiarnia, są informacje o adresie i dużo razy jest pokazana nazwa i logo kawiarni. Niektóre z tych rolek zostały opublikowane przez kawiarnię, a niektóre nie, bo zakończyliśmy współpracę. Niestety nie podpisaliśmy żadnej umowy. Rozstaliśmy się w nie zgodzie, dlatego obawiam się braku zgody z ich strony albo nawet problemów z tym, że chcę wykorzystać swoje prace w ich lokalu do swojego portfolio. Czy mogę bez ich zgody opublikować chociaż video bez ich logo całkowicie i danych lub video które oni nie opublikowali?
Odpowiedź: Autorskie prawa majątkowe do utworu (np. film, rolka) przechodzą na klienta tylko na podstawie umowy pisemnej – samo dogadanie się, wykonanie zlecenia i zapłata nie wystarczą. Jeśli więc nie nie została zawarta umowa o przeniesienie praw ani o licencję wyłączną, całość praw majątkowych zostaje przy Tobie jako twórczyni. W takiej sytuacji klient ma co najwyżej dorozumianą licencję do korzystania z rolki w zakresie, w jakim umówiliście się (np. do wrzucenia na ich Instagram), ale nie jest właścicielem praw. Praktycznie więc, to Ty decydujesz, czy i gdzie pokazujesz swoje dzieła, w tym w portfolio, bo prawo autorskie nadal należy do Ciebie.
Jeżeli to są to utwory Twojego autorstwa (nagrywałaś, montowałaś), to masz prawo je rozpowszechniać, czyli udostępniać publicznie, np. na swoim profilu jako portfolio. Klient nie może Ci zabronić pokazywania pracy w portfolio, jeśli w umowie nie zastrzegł zakazu publikacji ani poufności (a umowy nie ma). Z kolei nazwa i logo kawiarni są co prawda znakiem towarowym, ale pokazujesz je w kontekście rzetelnej prezentacji wykonanej usługi (rolka wykonana dla kawiarni X), a nie po to, żeby podszyć się pod markę albo sugerować fałszywe partnerstwo, więc takie użycie co do zasady jest dopuszczalne. Ryzyko sporu jest zwykle niskie, o ile jasno zaznaczysz, że to praca wykonana dla tej kawiarni (czyli nie zawłaszczasz sobie ich marki), nie sugerujesz, że nadal z nimi współpracujesz, jeśli tak nie jest, oraz gdy nie wykorzystujesz materiały w reklamie innej kawiarni jako „konkurencyjnej reklamy” z ich logo.
Prawo do decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności należy do autora, czyli do Ciebie. Skoro nie ma umowy, która przenosi ten przywilej na klienta, to Ty możesz zdecydować, że pierwszym upublicznieniem będzie wrzucenie rolki w swoje portfolio, nawet jeśli kawiarnia jej nigdy nie opublikowała. Możesz więc pokazać również te materiały, które nie zostały przez nich wrzucone, jako element Twojego dorobku.
Pamiętaj jednakże o tajemnicy przedsiębiorstwa / informacjach poufnych – jeśli na rolkach znajdują się jakieś wrażliwe informacje biznesowe (np. zaplecze, systemy, dane klientów), wtedy warto takie fragmenty wyciąć lub zamazać. I o wizerunkach osób – jeśli na rolkach są wyraźnie rozpoznawalne twarze konkretnych osób, to co do zasady potrzeba ich zgody na rozpowszechnianie wizerunku, niezależnie od sporu z kawiarnią. I także, o charakterze komunikatu – unikaj opisu, który mógłby wyglądać jak szkalowanie kawiarni lub ujawnianie kulis konfliktu (to już kwestie dóbr osobistych, ewentualnego zniesławienia).